Sjón

Sigurjón Birgir Sigurðsson, 27 Ağustos 1962’de İzlanda’nın Reykjavík kentinde dünyaya geldi. Adını kısaltarak kullandığı Sjón adı, “sight” yani “görüş/nişan” anlamına gelir; aynı zamanda ilk adının kısaltması olarak da dikkat çeker. Reykjavík’te, Breiðholt semtinde annesiyle birlikte yaşadığı yıllar boyunca erken dönemden itibaren yazınla iç içe oldu ve kendini edebî üretime çok daha başlangıçta yakın hissetti. 16 yaşındayken 1978’de ilk şiir kitabı olan Sýnir’i yayımlayarak yazarlık kariyerine adım attı; bu erken çıkış, onu ülke kültür sahnesinin yakından tanıdığı isimlerden biri haline getiren sürecin de temel taşlarından oldu. Neo-gerçeküstü çizgide konumlanan Medúsa adlı grubun kurucu üyelerinden biri olarak Reykjavik’in sanatsal ortamında belirginleşti ve kısa sürede genç kuşakların hayal gücünü besleyen yaratıcı bir figüre dönüştü. Sjón, 1980’lerin başından itibaren İzlanda müzik sahnesinde aktif biçimde yer aldı; döneminin öne çıkan pek çok sanatçısıyla iş birliği yaptı. Özellikle Björk ile sık sık aynı yaratıcı hattı paylaştı; ayrıca The Sugarcubes ile Johnny Triumph adı altında sahne performansları gerçekleştirdi. 1987 yılında “Luftgitar” adlı nadir bir Sugarcubes 12” single’ında konuk vokalist olarak yer alması, bu ortaklığın müzikle kurduğu özel bağlardan biriydi. Bu kayıt, Björk ve Einar Örn Benediktsson’la birlikte çekilen bir müzik videosuyla da desteklendi; videoda Sjón’ın hava gitarı çaldığı sahne öne çıktı. Sjón bu rolü, The Sugarcubes konserlerinin final encore bölümlerinde ara ara yeniden üstlenerek tekrar tekrar hatırlanır kıldı; hatta grubun Reykjavík’te gerçekleşen, dışarıdan “tek seferlik buluşma” niteliği taşıyan 2006 yeniden bir araya gelişinde de bu sahne kimliği geri döndü. Öte yandan Sjón ve Björk’ün hikâyesi yalnızca profesyonel iş birlikleriyle sınırlı değildi: İkili, daha ergenlik çağındayken tanıştı ve zamanla aralarında iki kişilik bir grup olan Rocka Rocka Drum’un oluştu. Björk’ün 1990’larda solo kariyerine başlamasıyla birlikte Sjón, onun şarkılarına sözler yazdı; iki isim daha sonra film Dancer in the Dark için 2000 yılında “I’ve Seen it All” şarkısını birlikte kaleme aldı. Bu iş birliğinin sonucunda Sjón ile Björk, 2001’de Golden Globes’ta ve 2001’de Academy Awards’ta “Best Original Song” kategorisinde aynı anda adaylıklar kazandı; ortak yaratımın hem müzik dünyasında hem de sinema çevrelerinde yankı uyandırdığını gösteren güçlü bir dönüm noktasıydı. İkili çalışma ilişkisi, biyografik izler taşıyan başka sahnelerle de sürdü: Söz konusu ortaklığın ardından iki yıl geçtikten sonra Sjón, Inside Björk adlı belgeselde yer aldı. 2004 yılında ise Björk, ikilinin birlikte yazdıkları “Oceania” parçasını Atina, Yunanistan’da düzenlenen 2004 Yaz Olimpiyatları Açılış Töreni’nde seslendirdi. Yaratıcılığını yalnızca müzik ve edebiyatla sınırlamayan Sjón, sinema alanında da etkili bir rol üstlendi. 2007’de animasyon film Anna and the Moods için özgün hikâyeyi ortaya koydu ve senaryoyu yazdı; bununla da yetinmeyerek yapımın kadrosuna dahil oldu ve Dr. Artmann karakterinin seslendirmesini üstlendi. Sinema kariyerindeki bu adımlar, 2021’de gösterime giren ve Valdimar Jóhannsson ile birlikte yazdığı Lamb adlı uzun metraj filmle uluslararası ölçekte daha da görünür hale geldi. Lamb’in 2021’de prömiyer yapmasının ardından, film 2022 Academy Awards sürecinde İzlanda’nın Akademi’ye gönderdiği resmî aday olarak seçildi. Uluslararası festival çevrelerinde de geniş yankı bulan Lamb; Cannes Film Festivali, Gothenburg Film Festivali, Sitges Film Festivali, Palm Springs International Film Festivali ve Athens International Film Festivali gibi etkinliklerde ödül alındığı ya da adaylıkların geldiği çevrelerle anıldı. Bunun yanında Edda Awards ve Austin Film Critics Association Awards tarafında da karşılık gördü; film, yalnızca seçildiği ülke temsiliyle değil, farklı coğrafyalardaki jüri ve izleyici ilgisiyle de dikkat çekti. Yazarlık kimliğini kurumlarla kurduğu üretim ritimleri de tamamladı: Ağustos ile Aralık 2021 arasında Sjón, İsviçre’nin Zürih kentinde Literaturhaus Zurich ve PWG Foundation bünyesinde writer-in-residence (yazar ikamet/konuk yazar) olarak bulundu. Sjón’un sinemadaki etkisi, 2022 yılında Robert Eggers yönetmenliğinde hayata geçen The Northman ile başka bir boyut kazandı. Sjón, Viking prensi Amleth efsanesinden ilham alan tarihî epik ve intikam gerilim türündeki bu yapım için senaryo ortaklığını üstlendi; filmde Björk, destekleyici bir rolde bir kâhin/kehanetle ilişkilendirilen karakter olarak yer aldı. Edebî eserlerinin çeviri yoluyla da genişlediği; kitaplarının 30 dile çevrildiği bilgisi, onun yalnızca sahne ve ekranla değil, kelimenin farklı kültürlerde yankılanmasıyla da tanındığını ortaya koyar. Ayrıca bilinen filmleri arasında Werwulf da yer alır.